Corona als aanleiding om vooruit te kijken

De directe aanleiding om met SAM aan de slag te gaan, ontstond tijdens de coronapandemie. Die periode maakte pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar processen worden wanneer de druk toeneemt.

“Corona heeft ons wakker geschud,” zegt Thijs. “We realiseerden ons dat we beter voorbereid moesten zijn op uitbraken. Niet alleen reageren als het misgaat, maar vooraf nadenken over hoe je snel, veilig en gecontroleerd kunt handelen.”

SAM is een autonome desinfectierobot die werkt met UV-C licht. Na de reguliere schoonmaak rijdt SAM zelfstandig naar meerdere posities in een ruimte en geeft op elke positie een gevalideerde UV-C dosis af. Zo krijgt elke kamer dezelfde behandeling, zonder chemie, en wordt na afloop een rapport opgeslagen dat precies laat zien waar, wanneer en hoe lang er is gedesinfecteerd.

Op advies van de afdeling Infectiepreventie komt GOM in aanraking met SAM. Omdat Gom al zo lang bij  Meander  werkt, verliep de introductie soepel. Er waren korte lijnen met de afdeling Infectiepreventie en vanaf het begin werd nauw samengewerkt aan procedures en protocollen.

“We lopen bij elkaar binnen,” aldus Thijs. “We kijken echt samen wat nodig is. Die samenwerking werkt vanaf het begin heel goed.” Sharine beaamt dit: “We zijn onwijs blij met GOM als schoonmaakpartner.”

Een geluk bij een ongeluk

De start in 2022 werd bewust klein gehouden. Er werd gekozen voor een pilot op één afdeling, met duidelijke afspraken over wanneer en hoe de robot werd ingezet. Het doel was niet alleen om de techniek te testen, maar vooral om inzicht te krijgen in het proces: wat doet de robot, wat blijft handmatig en hoe borg je dat in een protocol?

Nog voordat de pilot volledig was afgerond, kreeg  Meander  te maken met een VRE-uitbraak. Ondanks dat SAM nog officieel in de testfase zat, besloot Infectiepreventie direct om de robot in te zetten.

“Dat voelde logisch,” zegt Sharine. “We hadden ons goed voorbereid en duidelijke afspraken gemaakt. Iedereen wist wat hij moest doen.”

De rol van SAM tijdens die uitbraak bleek groot. Door regelmatig te testen werd zichtbaar dat de besmetting snel afnam en de situatie onder controle kwam. Spannend was het niet, juist omdat de voorbereiding zo goed was. Achteraf noemt Thijs het zelfs een geluk bij een ongeluk. “We waren blij dat we SAM hadden. Het gaf ons meteen het bewijs dat het werkt.”

Eigenlijk was het in het begin vooral de vraag vanuit de afdeling: wat is UV-C, hoe werkt het en wat doet SAM precies? Maar na twee weken sloeg dat volledig om naar: dit willen wij. Ze begonnen SAM zelfs om SAM te vragen bij eindreinigingen.

Verandering op de werkvloer vraagt duidelijke keuzes

Dat succes betekende niet dat alles op de werkvloer meteen vanzelf ging. Verandering bleef lastig. Een deel van het team werkt al twintig tot dertig jaar in  Meander  en was gewend om altijd met chloor te desinfecteren.

“Een robot voelt dan kwetsbaar, misschien zelfs eng,” zegt Thijs. “Je moet je mensen echt meekrijgen.”

De doorbraak kwam pas toen Thijs een duidelijke keuze maakte. “We zijn heel expliciet geweest: SAM is de standaard, chloor is de uitzondering. Daar hebben we ook echt op gestuurd en gecontroleerd.” Vanaf dat moment veranderde het gebruik zichtbaar. De twijfel nam af, het vertrouwen groeide en SAM werd een vast onderdeel van de dagelijkse praktijk.

Zijn boodschap aan andere ziekenhuizen sluit daar direct op aan. “Wees als leidinggevende zichtbaar en duidelijk. Coach je mensen, leg uit waarom je dit doet en durf keuzes te maken.

Kwaliteit als reden om verder te kijken

Het vertrouwen dat in de loop van de tijd was opgebouwd, maakte het mogelijk om SAM ook buiten de oorspronkelijke inzet te gebruiken. Voor Thijs zit de overtuiging daarbij niet in snelheid of efficiëntie, maar in kwaliteit en zekerheid. Hij maakt dat inzicht concreet:

“Het is eigenlijk een hele simpele rekensom. Als je kijkt waar het UV-C-licht allemaal komt… Als wij dat met de hand moeten doen, zijn we uren bezig. Dat licht komt op plekken waar wij met een doekje nooit komen.”

Dat besef veranderde de manier waarop er naar desinfectie werd gekeken. Niet langer alleen als handeling, maar als kwaliteitsvraagstuk: hoe weet je zeker dat je alles raakt, ook daar waar je het niet ziet?

De bereidingsruimte van de ziekenhuisapotheek als bewijs

Dat inzicht werd concreet toen medewerkers van de ziekenhuisapotheek bij Thijs aanklopten met een praktische vraag. Ze vroegen of ze chloortabletten konden lenen. Uit periodieke metingen, die in de bereidingsruimte verplicht zijn vanwege strenge regelgeving, bleek dat er een schimmel was geconstateerd. De exacte bron kon echter niet worden vastgesteld, ondanks meerdere controles.

Het idee was om het hele cleanroom handmatig te gaan desinfecteren met chloor. Voor Thijs voelde dat niet als de juiste oplossing. “Dat is een enorme klus,” zegt hij. “Zeker als je niet weet waar de bron zit. Dan kun je dagen bezig zijn en weet je nog steeds niet zeker of je alles hebt geraakt.”

Hij stelde daarom voor om SAM in te zetten. Voor de medewerkers van de ziekenhuisapotheek was dat nieuw; zij hadden nog niet eerder met de robot gewerkt. Na overleg met ziekenhuisapotheker Louise Andrews werd besloten het te proberen.

Hoewel SAM nog niet eerder in de ziekenhuisapotheek was ingezet, kon Thijs goed inschatten hoe de robot daar veilig en effectief kon worden gebruikt. SAM werd op de krachtige stand ingezet, afgestemd op de ruimte en de situatie. Daarna volgden opnieuw metingen.

De uitkomst was overtuigend: de schimmel werd niet langer aangetroffen.

“Ze waren enorm blij,” vertelt Thijs. “En we hebben ontzettend veel werk bespaard. Twee uur de robot inzetten verving dagenlang handmatig schoonmaken, zeker in een situatie waarin je niet weet waar het probleem precies zit.”

Candida auris: wanneer paraatheid het verschil maakt

De ervaringen met SAM in andere delen van het ziekenhuis hadden al laten zien wat de robot kan betekenen. Maar sommige situaties vragen om meer dan vertrouwen alleen. Soms is zekerheid geen wens, maar een vereiste. Dat werd voelbaar toen  Meander  te maken kreeg met een patiënt met Candida auris.

Candida auris is een relatief nieuwe en zeer resistente schimmel die wereldwijd steeds vaker in ziekenhuizen wordt aangetroffen. De schimmel vormt vooral een risico voor kwetsbare patiënten en staat bekend om zijn vermogen om zich via de omgeving te verspreiden en langdurig te overleven op oppervlakken. Juist daarom leidt een verdenking vaak direct tot verhoogde alertheid en aanvullende maatregelen.

In dit geval had de patiënt op meerdere kamers gelegen. Dat maakte de situatie direct complexer.

“Dan weet je: dit is geen standaard situatie,” vertelt Thijs. “Elke ruimte waar deze patiënt is geweest, moet je serieus nemen.”

Die constatering maakte de keuze helder. Toen Infectiepreventie belde met de vraag om SAM in te zetten, was er geen afweging meer nodig. De robot werd ingezet om alle betrokken kamers gecontroleerd en volledig te desinfecteren. Juist bij een ziekteverwekker als Candida auris, die moeilijk te verwijderen is en zich via de omgeving kan verspreiden, biedt SAM de voorspelbare en herhaalbare kwaliteit die nodig is om met vertrouwen verder te kunnen.

“Het mooie hier is dat Thijs zelfs aanbood om SAM meerdere keren in de ruimte te laten draaien,” vertelt Sharine. “Zo konden we ook zorgmaterialen zoals postoelen meenemen in de desinfectie. Dat was handmatig een veel ingewikkelder verhaal geweest.”

Na afloop werden er omgevingskweken afgenomen om te toetsen of de ruimtes daadwerkelijk schoon en veilig waren. Die kweken bleken negatief. Voor Infectiepreventie was dat een belangrijk bevestigend signaal. Niet alleen omdat het resultaat geruststelt, maar ook omdat het laat zien dat de gekozen aanpak werkt en reproduceerbaar is.

“Op zo’n moment wil je geen twijfel,” aldus Sharine. “De combinatie van SAM en de uitkomsten van de omgevingskweken gaf ons het vertrouwen om weer verder te kunnen

Van acute situatie naar structurele paraatheid

Die ervaring maakte opnieuw duidelijk dat paraatheid geen incident is, maar een bewuste keuze. De coronapandemie had Meander en GOM al laten zien hoe belangrijk het is om flexibel te zijn en snel te kunnen opschalen wanneer dat nodig is. Uitbraken laten zich niet plannen en ziekteverwekkers veranderen continu. Wat wel kan, is zorgen dat je voorbereid bent.

De inzet van SAM past precies in die manier van denken. Niet als oplossing voor één specifiek probleem, maar als een vaste schakel in een bredere aanpak. Of het nu gaat om een VRE-uitbraak, een schimmel in de bereidingsapotheek of een casus met Candida auris: de organisatie weet dat er snel, gecontroleerd en met vertrouwen kan worden gehandeld.

“Dit zijn de momenten waarop je merkt waarom we hier ooit mee begonnen zijn,” zegt Thijs. “Het is een investering in de toekomst en die begint niet later, maar nu.”

Sharine sluit zich daar volmondig bij aan en heeft een duidelijke boodschap voor ziekenhuizen die nog twijfelen:

“Voor de ziekenhuizen die twijfelen wil ik zeggen: twijfel niet. Ik denk dat je echt zeker heel veel kan winnen als het gaat om kwaliteit en efficiëntie van je desinfectie."