Tussen patiëntveiligheid en bedbeschikbaarheid

We spreken Marloes van Dijk, leidinggevende facilitair (schoonmaak en desinfectie), en Sem Frericks*, infectiepreventie in opleiding en projectleider van de SAM-pilot binnen het Isala Ziekenhuis. Hun samenwerking is tekenend voor het hele traject.

“Dit is geen facilitair project óf een IP-project,” benadrukken ze. “Het is van ons samen.”

Binnen Isala wordt bij bepaalde micro-organismen bewust gekozen voor aanvullende, geautomatiseerde desinfectie bij de eindreiniging van isolatiekamers. Denk daarbij aan VRE, CPE en resistente Acinetobacter. Juist bij deze verwekkers, die een hoge resistentie tegen antibiotica kunnen hebben, wil je maximale zekerheid in het desinfectieproces.

Op dit moment gebeurt dat met waterstofperoxide.

“Waterstofperoxide is effectief en gevalideerd,” legt Sem uit. “Maar het heeft ook impact op de organisatie van zorg.”

“De doorlooptijd is lang,” vult Marloes aan. “Een kamer is minimaal negen uur niet beschikbaar. In het weekend of wanneer er meerdere eindisolaties tegelijk zijn, loopt dat snel op. Dat raakt direct aan bedbeschikbaarheid en planning.”

De noodzaak van aanvullende desinfectie stond dus niet ter discussie. De vraag was hoe je dat zo organiseert dat het zowel kwalitatief betrouwbaar als logistiek werkbaar blijft.

“We zouden bijvoorbeeld ook MRSA via geautomatiseerde desinfectie willen behandelen,” vertelt Sem. “Maar met de doorlooptijd van waterstofperoxide is dat in de praktijk niet haalbaar.”

Daar ontstond het spanningsveld: maximale zekerheid voor de patiënt, zonder dat kamers langdurig uit de roulatie raken.

Eerst vertragen, dan versnellen

Toen SAM op hun pad kwam, was de reflex niet om direct te starten. Integendeel. Isala nam bewust de tijd om te onderzoeken of UV-C-desinfectie daadwerkelijk iets zou toevoegen.

“We hebben intern ook gehoord: dit kunnen we volgende week al doen,” vertelt Sem. “Maar dat wilden we niet. We wilden eerst begrijpen wat de toegevoegde waarde is, hoe het werkt en of het past binnen onze infectiepreventiestrategie.”

Die keuze leidde tot een voorbereidingstraject van ruim een half jaar. Andere ziekenhuizen werden bezocht, ervaringen uitgewisseld en randvoorwaarden scherp gesteld. Vanaf het begin was duidelijk: als we dit doen, doen we het goed.

Vanuit verschillende disciplines sloten collega’s aan. Met een duidelijke projectplanning leidde Sem de groep door de voorbereidende fase. Er lag een gestructureerd overzicht waarin stond wie waarvoor verantwoordelijk was en welke onderwerpen nog om besluitvorming vroegen.

Marloes vult aan: “Bij de overleggen sloot ook Mark van Loop Robots aan. Dat was prettig, omdat vragen over SAM direct beantwoord konden worden. Tegelijkertijd bouwden Sem en ik zelf de benodigde kennis op. Aan het einde van het traject konden we die vragen ook zelfstandig beantwoorden. Dat is echt waardevol.”

Een pilot met duidelijke kaders

De inzet van SAM werd niet als open experiment gestart, maar als een pilot met duidelijke kaders. Vanaf het begin stond vast dat de uitkomsten onderbouwd moesten zijn.

De pilot kreeg een looptijd van één jaar, met vooraf afgesproken go- en no-go-momenten en vaste evaluatiemomenten. Iedere maand wordt teruggekeken op de resultaten en bepaald welke vervolgstappen passend zijn.

“We willen niet op gevoel besluiten,” zegt Sem. “We willen onderbouwde keuzes maken.”

In december 2025 ging de pilot van start op de AOA. Ook daar werd bewust voor gekozen. Het is een afdeling met veel doorloop, een breed scala aan micro-organismen en een logistiek gunstige ligging binnen het ziekenhuis. Daarmee biedt de AOA een realistische en inhoudelijk relevante testomgeving.

Gedurende het jaar wordt het werkgebied van de robot stapsgewijs uitgebreid naar andere afdelingen.

Marloes: “We willen niet alleen kijken of het werkt, maar ook hoe het werkt in de praktijk. Hoe verloopt de logistiek met de robot? Hoeveel robots hebben we uiteindelijk nodig voor het hele ziekenhuis? En bij welke isolatieprotocollen willen we geautomatiseerde desinfectie gaan inzetten?”

Meten als fundament

De afspraak om onderbouwd te beslissen, vroeg om een gestructureerde manier van meten. Vanaf de start werd de pilot daarom intensief gemonitord.

Het ging daarbij niet alleen om de werking van de robot zelf, maar om het volledige proces eromheen. Hoe verloopt de voorreiniging? Wordt de robot correct gepositioneerd? Krijgt elke ruimte de juiste UV-C-dosis? En wat betekent dit voor doorlooptijd en werkdruk?

Om dat inzichtelijk te maken, wordt onder andere gewerkt met:

• Omgevingskweken, zoals bij MRSA en VRE

• Dosismeterstickers om de UV-C-blootstelling te controleren

• Meelopen met medewerkers van het desinfectieteam

• Structurele tijdsmetingen

• Feedback van zowel medewerkers als afdelingen

Tijdens audits wordt het hele traject gevolgd: van handmatige voorreiniging en desinfectie tot positionering van SAM en afronding van de cyclus.

“We kijken mee, stellen vragen en toetsen of werkinstructies duidelijk zijn,” legt Sem uit. “En minstens zo belangrijk: hoe ervaren medewerkers het werken met SAM?”

Die systematische aanpak werpt zichtbaar zijn vruchten af. SAM wordt vanaf de start dagelijks gebruikt door het desinfectieteam en de werkwijze is snel eigen gemaakt. Er was slechts een kleine aanpassing in de werkinstructie nodig.

Marloes: “Op een gegeven moment plakten medewerkers de UV-C-dosismeterstickers niet meer. De metingen kwamen steeds zo goed uit dat ze dachten: het zit wel goed. Toch hebben we gevraagd om dat te blijven doen. Juist omdat je wilt blijven aantonen dat het proces klopt, ook als er niets afwijkends uitkomt.”

Ook de microbiologische resultaten geven vertrouwen.

Sem: “Die resultaten zijn positief. Na desinfectie zijn er geen micro-organismen gevonden in de kweken. Dat bevestigt dat het proces doet wat het moet doen.”

Draagvlak op de werkvloer

Hoewel de voorbereiding zorgvuldig was, hielden Marloes en Sem er rekening mee dat de introductie van SAM vragen zou oproepen. Zeker binnen een dedicated desinfectieteam dat gewend is om met grote precisie en vakmanschap te werken.

“We hadden eerlijk gezegd meer weerstand verwacht,” zegt Marloes. “Vragen als: vervangt een robot straks mensen? Is dit wel net zo goed als handmatig werk? We hebben een ontzettend sterk team dat staat voor kwaliteit. Dan is het best spannend om een deel van dat proces aan technologie toe te vertrouwen.”

Juist daarom werd het team vanaf het begin actief betrokken.

“We hebben iemand uit het desinfectieteam opgenomen in de werkgroep,” vertelt Marloes. “Daardoor ontstond eigenaarschap. Het was niet iets dat hen werd opgelegd, maar iets waar ze zelf onderdeel van waren.”

Die betrokkenheid stopt niet na de training. Tussen het desinfectieteam en Loop Robots loopt een WhatsApp-groep, waarin medewerkers hun vragen direct kunnen stellen.

“We krijgen heel snel antwoord, zelfs op eerste kerstdag,” zegt Marloes. “Dat helpt het team enorm in het dagelijks gebruik van SAM.”

Ook de nauwe betrokkenheid van infectiepreventie speelde een belangrijke rol. Het feit dat IP vanaf de start meekeek en meebesliste, gaf vertrouwen in deze manier van desinfecteren. De positieve testresultaten versterkten dat vertrouwen verder.

“Het is een reproduceerbaar proces,” zegt Sem. “En het handwerk blijft. SAM ondersteunt het team, het neemt hun vakmanschap niet weg.”

Vooraf waren er daarnaast praktische vragen over de indeling van de kamers. Door de karakteristieke ‘vlindervorm’ van het ziekenhuis is geen enkele patiëntkamer hetzelfde. Dat leek een potentiële uitdaging voor een geautomatiseerd proces. Toch riep dat tegenverwachting geen problemen op.

“We hadden verwacht dat we meer moeite zouden hebben met de verschillende kamerindelingen,” zegt Marloes. “Maar de medewerkers begeleiden SAM goed en in de resultaten zien we geen afwijkingen. Sterker nog, de vraag die we nu het meest krijgen is: wanneer mogen we SAM ook op andere afdelingen inzetten?”

Winst in tijd en duurzaamheid

Dat medewerkers vragen om uitbreiding is niet perse verrassend. De inzet van SAM levert in de praktijk namelijk een duidelijke tijdswinst op.

Waar waterstofperoxide minimaal negen uur vraagt voordat een kamer weer beschikbaar is, kan die doorlooptijd met SAM aanzienlijk worden verkort naar slechts 45 minuten. Dat verschil heeft directe gevolgen voor de organisatie van zorg.

“Dat heeft enorme impact op planning, beschikbaarheid van kamers en werkdruk,” zegt Marloes. “We hebben maar één waterstofperoxide-apparaat. Als er meerdere isolatiegevallen tegelijk zijn, loopt de wachttijd snel op. Zeker in het weekend. Met SAM ontstaat er veel meer flexibiliteit.”

Die flexibiliteit maakt het mogelijk om sneller te schakelen, zonder concessies te doen aan de kwaliteit van desinfectie.

Maar tijd is niet het enige voordeel. Vanuit infectiepreventie speelt ook duurzaamheid een rol.

“SAM gebruikt alleen elektriciteit en geen chemicaliën,” vertelt Sem. “Dat maakt het gebruik relatief goedkoop en past binnen onze duurzaamheidsambities.”

Omdat UV-C geen residu achterlaat, is er bovendien geen nabehandeling nodig. Dat verkort niet alleen de doorlooptijd, maar vereenvoudigt ook het proces.

Zo komt winst in tijd, kwaliteit en duurzaamheid samen in één werkwijze

Vooruitkijken

De pilot loopt door, maar de richting wordt steeds duidelijker. Uitbreiding naar andere afdelingen is nadrukkelijk in beeld, steeds gekoppeld aan de afgesproken evaluatiemomenten en onderbouwde besluitvorming.

“Als de resultaten en ervaringen zich zo blijven ontwikkelen,” zeggen Marloes en Sem, “dan zien wij SAM als een blijvend onderdeel van onze desinfectiestrategie.”

Tegelijkertijd benadrukken zij dat het succes niet alleen in de techniek zit, maar in de aanpak.

“Ga kijken bij andere ziekenhuizen,” adviseert Marloes. “Leer van elkaar. En betrek vanaf het begin de mensen die ermee moeten werken. Dat maakt echt het verschil.”

Volgens Sem zit de kracht in het gezamenlijk optrekken. “Neem de tijd om het goed te begrijpen, toets het aan je eigen infectiepreventiestrategie en maak duidelijke afspraken. Dan creëer je vertrouwen.”

De implementatie van SAM is bij Isala geen toevalstreffer geweest, maar het resultaat van zorgvuldige voorbereiding, samenwerking en onderbouwde keuzes.

——————————————————————————————————————————

*Sem Frericks was ten tijde van dit interview als deskundige infectiepreventie in opleiding en projectleider van de SAM-pilot werkzaam bij Isala. Inmiddels werkt hij als deskundige infectiepreventie bij het Deventer Ziekenhuis.